Przegrzewanie, korozja i zatkane kanały: co się stanie, jeśli wlać niewłaściwy płyn chłodniczy

Dopóki silnik nie zacznie się przegrzewać albo nie nadejdzie termin wymiany płynu chłodniczego, większość kierowców nie zastanawia się nad tym, jaki antyfryz znajduje się w układzie. Kiedy jednak pojawia się problem lub konieczność uzupełnienia, powstaje pytanie: jaki płyn chłodniczy wybrać? Warto to wiedzieć, bo niewłaściwy antyfryz może doprowadzić do poważnych usterek silnika, przegrzewania i korozji elementów układu chłodzenia.

Dlaczego płyn chłodniczy zastąpił chłodzenie wodne

Termin „chłodzenie wodne” nie powstał przypadkowo. Po tym, jak okazało się, że chłodzenie powietrzem ma ograniczenia, zaczęto używać wody. Jej właściwości przewodzenia ciepła są bardzo dobre, dlatego świetnie odprowadza temperaturę z silnika.

Szybko jednak ujawniły się wady:

• woda zamarza przy ujemnych temperaturach i zwiększa objętość, co może prowadzić do uszkodzenia elementów,

• powoduje korozję metali, z którymi ma kontakt.

Aby temu zapobiec, zaczęto dodawać do niej substancje o niższej temperaturze krzepnięcia, głównie alkohole. Tak powstał płyn chłodniczy, a następnie antyfryz – jego głównym zadaniem było zapobieganie zamarzaniu. W pierwszych konstrukcjach stosowano alkohol metylowy i drzewny, jednak przyspieszały korozję i szybko odparowywały, co mogło prowadzić do przegrzewania silnika oraz zwiększało ryzyko pożaru.

Przełom nastąpił w 1926 roku wraz z wprowadzeniem etylenoglikolu. To niedrogie w produkcji, skuteczne i dobrze mieszające się z wodą medium, które dawało gotowym mieszankom niższą temperaturę zamarzania i wyższą temperaturę wrzenia. Dzięki temu stało się podstawą większości płynów chłodniczych używanych do dziś. Później pojawił się mniej toksyczny propylenoglikol, ale etylenoglikol nadal zapewnia najlepsze odprowadzanie ciepła – kluczowe dla silnika spalinowego.

Ewolucja płynów chłodniczych

Sama mieszanina etylenoglikolu i wody jest agresywna wobec metali, dlatego zaczęto dodawać inhibitory korozji.
W latach 70. stosowano nitryty, aminy i fosforany (technologia NAP), jednak nie były one korzystne dla środowiska. W latach 80. pojawiły się rozwiązania bez NAP, a w latach 90. – pierwsze płyny chłodnicze OAT o długiej żywotności.

Obecnie większość samochodowych płynów chłodniczych wciąż bazuje na etylenoglikolu. Współczesne dodatki to m.in. krzemiany, fosforany, organiczne kwasy i bufory pH. Każdy producent stosuje własne specyfikacje — kolor nie jest wiarygodnym wskaźnikiem kompatybilności.

Najważniejsze grupy płynów chłodniczych:

IAT (Inorganic Additive Technology)

Zawierają etylenoglikol, krzemiany lub fosforany.
Zalety: dobra ochrona przed korozją i kawitacją.
Wady: tworzą osady, gorzej odprowadzają ciepło.
Czas eksploatacji: ok. 3 lata.
Stosowane w starszych autach.

HOAT (Hybrid Organic Acid Technology)

Mieszanka IAT + niewielka ilość OAT.
Lepsza czystość układu, mniejsza skłonność do osadów.
Czas eksploatacji: ok. 3 lata.
Stosowane m.in. w Mercedes-Benz, VW, Ford, BMW, Volvo.

OAT (Organic Acid Technology)

Zawierają dodatki karboksylanowe.
Nie tworzą warstwy ochronnej, a działają punktowo na ogniska korozji.
Dłuższy czas eksploatacji: do 5 lat.
Zalecane do nowoczesnych silników, nie do starszych radiatorów miedzianych.

Nowoczesne, uniwersalne płyny chłodnicze

W XXI wieku pojawiły się tzw. płyny niskohybrydowe („low hybrid”):

• P-OAT – OAT z fosforanami, głównie dla aut azjatyckich.

• Si-OAT – OAT z krzemianami, dla współczesnych silników europejskich.

Łączą zalety technologii organicznej, zapewniają świetne chłodzenie, długi okres użytkowania (nawet do 250 000 km) i kompatybilność z wieloma stopami metali.

Co grozi po wlaniu niewłaściwego płynu chłodniczego?

Niewłaściwy płyn chłodniczy może spowodować poważne awarie układu chłodzenia i silnika:

• lokalne przegrzewanie silnika i ryzyko uszkodzenia uszczelki pod głowicą,

• korozję wewnętrznych elementów układu chłodzenia,

• uszkodzenie pompy wody,

• nieszczelności i wycieki,

• reakcje chemiczne pomiędzy niekompatybilnymi dodatkami,

• tworzenie gęstego osadu, który może zatkać kanały chłodzenia,

• deformację głowicy i poważne awarie silnika.

Mieszanie niekompatybilnych płynów jest szczególnie niebezpieczne — może doprowadzić do powstania żelu blokującego cyrkulację.

Podsumowanie

Dobór właściwego płynu chłodniczego ma kluczowe znaczenie dla trwałości i bezpieczeństwa pracy silnika. Niewłaściwy antyfryz może powodować przegrzewanie, korozję, uszkodzenia pompy wody i poważne awarie silnika. Dlatego warto kierować się specyfikacją producenta lub korzystać z nowoczesnych płynów hybrydowych, kompatybilnych z wieloma typami silników i materiałów.